四角系: 90度: tan(π/2) =∞
π/2 = arctan(∞)
三角系: 60度: tan(π/3) =��3
π/3 = arctan(��3)
五角系: 36度: tan(π/5) =��(5-2��5) π/5 = arctan(��(5-2��5))
これらを二分する事を考えよう。
tanの加法定理より、任意角とその二分角との関係は、次式のようになる。
tan θ' = ±��(tan^2(θ)+1) -1 / tan(θ)
同式を適用することで、(2^n)分角が機械的に求まる。
π/2 → π/4 → π/8 → π/16 → π/32 → ・・・
π/3 → π/6 → π/12 → π/24 → π/48 → ・・・
π/5 → π/10 → π/20 → π/40 → ・・・
また、任意角同士の差分も、tanの加法定理で容易に導ける 。
tan (α-β) = (tan(α)-tan(β)) / (1 + tan(α)tan(β))
ここで、30度-18度、すなわち π/6-π/10 = π/15 を求めると、
三角・五角複合系: 12度: tan(π/15) = (3��3-��15-��(50-22��5)) / 2
π/15 = arctan( (3��3-��15-��(50-22��5)) / 2 )
これも二分が可能である。
π/15 → π/30 → π/60 → ・・・
一般に、円周の分割を論じる問題を「円分問題」と称す。
すでに述べたように、π/n の n が素数で表せるものは、2/3/5 であった。
これは、2=(2^0+1)、3=(2^1+1)、5=(2^2+1) とも表される。
同様に、17=(2^4+1)、257=(2^8+1)、65537=(2^16+1)、 すなわち、円の17等分、257等分、65537等分、も可能な事が
Gauss によって証明されている。
π/2 = arctan( ∞ )
π/3 = arctan( ��3 )
π/4 = arctan( 1 )
π/5 = arctan( ��(5-2��5) )
��3
π/6 = arctan( ----- )
3
π/8 = arctan( ��2-1 )
��(25-10��5)
π/10 = arctan( ------------- )
5
π/12 = arctan( 2-��3 )
3��3-��15-��(50-22��5)
π/15 = arctan( ----------------------- )
2
π/16 = arctan( ��(4+2��2) -��2 -1 )
1-φ
π/17 = arctan( ��( ----- ) )
1+φ
π/20 = arctan( -��(5+2��5) +��5 +1 )
π/24 = arctan( 2��(2+��3) -��3 -2 )
��(10-2��5) +��3 -��15
π/30 = arctan( --------------------- )
2
π/32 = arctan( ��(8+4��2+4��(20+14��2)) -��(4+2��2) -��2-1 )
��2��(1-φ) -��(1-φ^2)
π/34 = arctan( --------------------- )
1-φ
π/40 = arctan( ��(12+4��5+2��(50+22��5)) -��(5+2��5) -��5-1 )
π/48 = arctan( ��(16+8��3+4��(26+15��3)) -2��(2+��3) -��3-2 )
��(110-60��3+46��5-28��15) -3��3 +2��5 -��15+4
π/60 = arctan( -------------------------------------------- )
2